Olcha, Olsza (Alnus Mill.) – to rodzaj drzewa z rodziny brzozowate z rzędu bukowców. Pospolite drzewo europejskie strefy klimatu umiarkowanego. Olchy mają brodawki korzeniowe, w których żyją promieniowce z rodzaju Actinomycetes, mające zdolność asymilowania wolnego (atmosferycznego) azotu.
W Polsce olcha rośnie na terenie całego kraju od morza po góry. W naszym kraju występuje w trzech popularnych gatunkach olcha czarna (Alnus glutinosa), olcha szara (Alnus incana) i olcha zielona (Alnus viridis). Bieszczady, Karpaty i Sudety upodobała sobie olcha zielona, która przez ostrzejszy klimat nie wyrosła tak jej siostry z nizin. Jest to raczej krzew niż drzewo, więc do zastosowań stolarskich w produkcji trumien się jej nie wykorzystuje. Co innego olcha szara i najpopularniejsza olcha czarna. One sięgają 20m i wyżej. Do wysokości kilkunastu metrów ma niewiele gałęzi lub wcale przez co trudno się na nią wdrapać. Niestety słabo przyrasta i trzeba sporo czasu aby odpowiednio urosła.

Drewno ma barwę czerwonawo-białą do żółto-czerwonej, a pod działaniem powietrza i światła gwałtownie ciemnieje. Jest lekkie, miękkie, elastyczne, mocne, obrabia się dobrze, uzyskując przy tym gładkie powierzchnie.
Suszenie przebiega dobrze i szybko. Nie wykazuje większych skłonności do pękania i paczenia, ma dobrą zdolność odzyskiwania kształtu. Jej własności podczas sklejania powodują, że proces jest mocny i trwały. Podczas obróbki powierzchni zauważymy, że drewno jest podatne na wykańczanie bejcami i lakierami. Chciałby się powiedzieć, że aż zachęca nas do pracy. Chociaż na wolnym powietrzu trwałość ma niewielką i jest nieodporne na zmiany warunków atmosferycznych, ale za to bardzo dobrze przechowuje się w wodzie.

Generalnie olchę można śmiało zastosować jako drewno okleinowe na okleiny skrawane płasko i obwodowo. Jest ono stosowane w przemyśle sklejkowym, drewno konstrukcyjne na budowle wodne, drewno specjalne do produkcji płyt wiórowych i pilśniowych, papieru i celulozy, na instrumenty muzyczne, w modelarstwie, do wyrobu sprzętów domowych, kuchennych, na ołówki, ramy, zabawki, nadaje się do toczenia i rzeźby oraz do produkcji trumien.

Drewno olchy łatwo poddaje się modyfikacji za pomocą styrenu lub żywicy mocznikowo-formaldehydowej, uzyskując w ten sposób większą trwałość. Modyfikowane drewno olchowe jest stosowane w przemyśle odlewniczym, szklarnictwie, w stolarce budowlanej, w przemyśle okrętowym.


Olcha czarna (Alnus glutinosa)
Cechy: Olcha czarna osiąga wysokość do 30 metrów, kora ciemnobrązowa, szorstka, pokryta siecią drobnych rys. Liście ułożone skrętolegle, odwrotnie jajowate lub okrągławe, pojedyncze, długoogonkowe. Brzeg liścia ząbkowany. 5-7 par nerwów. Kolor ciemnozielony. Kwitnienie na długo przed rozwojem liści. Kwiaty męskie w żółtawych kotkach. Kwiatostany żeńskie przekształcają się w owocostan - niewielką, owalną czarno-szarą szyszkę do 2 cm długości.
Rozmaitości: Bardzo odporna na stagnującą wodę.
Pochodzenie: Europa i zachodnia Azja.


Olcha zielona (Alnus viridis)
Cechy: Olcha zielona to bardzo rozłożysty krzew (rzadko małe drzewko), o gęstych pędach. Osiąga wysokość do 4 m. Tworzy liczne pędy wygięte na kształt kosy. Roczne pędy o oliwkowozielonym lub czerwonobrunatnym kolorze są nieco spłaszczone i lekko filcowato owłosione. Pąki odstające, stożkowate, okryte 4-6 purpurowo-brunatnymi lub zielonawymi, orzęsionymi łuskami, czasami nieco lepkie. Liście jajowate lub eliptyczne, o długości do 6 cm, zaostrzone, brzegi podwójnie piłkowane. Nerwy wyraźnie widoczne, w liczbie 5-10 par, w kątach nieco owłosione. Olcha zielona jest jednopienna (oddzielne kwiatostanach męskie i żeńskie występują na tej samej roślinie). Przed zimą na gałązkach występują kwiatostany męskie i żeńskie, które kwitną dopiero na wiosnę. Zakwitają równocześnie z rozwojem liści (kwiecień-maj) i są wiatropylne. Owoce kuliste lub jajowate, silnie zdrewniałe, przypominają wyglądem malutkie szyszki. Owoce zawierają oskrzydlone orzeszki. Długo utrzymują się na roślinie.
Rozmaitości: W Polsce jest gatunkiem wysokogórskim. W Bieszczadach występuje ponad górną granicą bukowych lasów, zarasta połoniny a także opuszczone pola uprawne. Szczególnie obficie rośnie wzdłuż potoków. Często spotykana w Bieszczadach i Tatrach. Spełnia tam podobną rolę, jak kosówka - zapobiega erozji i utrwala zbocza. Obecnie zwiększa swój zasięg schodząc z wysokich gór w dół. Jej pyłek, podobnie, jak pozostałych gatunków olchy powoduje alergię.
Pochodzenie: Występuje w Ameryce Północnej, w Europie i w Azji (m. in. na Syberii i na Kamczatce). W Polsce na naturalnych stanowiskach występuje wyłącznie w Bieszczadach i Tatrach, wysoko w górach.


Olcha szara (Alnus incana)
Cechy: Olcha szara to drzewo lub duży krzew naturalnie występujący w całej Europie, Kaukazie i zachodniej Syberii. W Polsce pospolita na pogórzu sięgając po regiel dolny, rozprzestrzeniła się wzdłuż dolin rzek. Obecnie występuje często na całym niżu, rozpowszechniona w dużym stopniu przez leśników, przez których sadzona była w lasach na siedliskach łęgowych. Ze względu na mniejsze wymagania wilgotnościowe, stosowana też jako gatunek podszytowy na siedliskach świeżych.
Gatunek bardzo tolerancyjny w stosunku do gleby. Na glebach żyznych i wilgotnych tworzy zwarte zarośla i wyrasta w drzewa, na glebach suchych i ubogich zawsze pozostaje krzewem dającym dużo odrośli korzeniowych
Drewno jest lekkie, miękkie, łupliwe, nie zróżnicowane na biel i twardziel. Podczas wysychania paczy się. Zaraz po przecięciu jest żółtawobiałe, ale w zetknięciu z powietrzem wkrótce zmienia kolor na pomarańczowo-czerwony, bardziej czerwone od drewna olchy czarnej. Jest gorszej jakości i bardziej nietrwałe. Przemysłowo bez znaczenia.
Rozmaitości: Jako roślina pionierska i bardzo odporna na zanieczyszczenie powietrza sprawdziła się jako doskonały gatunek do rekultywacji hałd, wysypisk i innych nieużytków poprzemysłowych. Od dawna używana do umacniania skarp i stromych brzegów strumieni, które chroni przed erozją dzięki dużej ilości odrostów korzeniowych, ale przez to w ogrodnictwie parkowym uważana za chwast. Jest czasami uprawiana jako roślina ozdobna, np. odmiana zwisająca 'Pendula', czy strzępolistna ’Laciniata’.
Pochodzenie: Obejmuje on całą półkulę północną. W Europie ma dwa ośrodki: południowy - Alpy, południowa część Niemiec, Sudety, Karpaty, południowa Polska i Bałkany oraz północny - część Europy leżąca na północ od linii łączącej ujęcie Niemna z Orszą.

Wyszukaj