Dąb (Quercus L.) – rodzaj drzew, rzadziej wysokich krzewów, zaliczony do rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Należy do niego ok. 200 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej. Najdalej na południe występują na Wyspach Sundajskich. Gatunkiem typowym jest Quercus robur. W Polsce natomiast spotykane często gatunki to dąb szypułkowy (Quercus robur), dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) i dąb czerwony (Quercus rubra), rzadziej można spotkać dąb burgundzki (Quercus cerris), dąb błotny (Quercus palustris) i dąb omszony.

Drewno dębu stosunkowo ciężkie i twarde znajduje powszechne zastosowanie w stolarce budowlanej, meblarstwie. Ze względu na swoją odporność na ścieranie doskonale nadaje się do wyrobu klepki podłogowej. Wyroby z dębiny z biegiem czasu ciemnieją w naturalny sposób od wody, a ze względu na zawartość garbników reagują łatwo ze środkami chemicznymi zwłaszcza farbami (sole, kwasy, zasady). Drewno dębowe ma tendencje do pękania przy dużych mrozach ze względu na duże naprężenia wewnętrzne, jest to drewno doskonałe na stolarkę wewnętrzną, lecz bardzo ryzykowne do stosowania zewnętrznego.

Długowieczność i okazały wygląd dębów od wieków sprawiały na ludziach duże wrażenie. Stare okazy czczone były jako przybytek bóstwa przez większość pierwotnych ludów Europy. Starożytni Rzymianie i Grecy wierzyli, że dąb jest siedzibą ich najwyższych bóstw – Jowisza i Zeusa. Wzmianki o tych drzewach znajdują się także w Starym Testamencie, gdzie czytamy o Abrahamie siadającym pod dębami Mamre.

Niektóre ludy uważały dęby za drzewa – wyrocznie, na podstawie ich stanu przepowiadano pogodę i urodzaj. W greckiej Dodonie znajdowała się wyrocznia wróżąca z szumu liści dębu.

Wśród ludów germańskich dąb poświęcano bogu burz. Z obserwacji wynikało bowiem, że pioruny uderzały w nie najczęściej, nie czyniąc przy tym poważniejszych szkód. Ludy celtyckie i słowiańskie także musiały być pod wrażeniem okazałości dębów, gdyż lokalizowały swoje miejsca kultu przeważnie w starych dąbrowach. Celtowie wierzyli również, że moc dębu jest pomocna w zaświatach, dlatego do grobów zmarłych wkładali gałęzie tego drzewa.

Okazy jemioły rosnące na dębach uchodziły za szczególny talizman, prawdopodobnie ze względu na rzadkie występowanie.

Motyw żołędzi i gałązek dębu występuje w herbach królewskich i rycerskich od średniowiecza. Stosowano go także w emblematach mundurowych. Był symbolem siły, szlachetności i sławy.

Dąb bezszypułkowy (Quercus petraea)
Cechy: Kora jest cienka, jasnoszara do żółtawej, z wiekiem łuskowata, płytko spękana. Owoce są osadzone na bardzo krótkich szypułkach.
Rozmaitości: Najstarszy dąb bezszypułkowy w Polsce rośnie w Turowie (województwo opolskie) i ma 369 lat.


Dąb błotny (Quercus palustris)
Cechy: Drzewo do 25 m wysokości. Kora szara, gładka, z wiekiem płytko spękana. Liście błyszcząco-zielone do 12 cm z 5-7 wąskimi klapami o głębokich wrębach. Klapy ostro ząbkowane na szczycie. Owoce drobne, półkuliste do 2 cm, w 1/3 otoczone miseczką, rosną na krótkich szypułkach.
Pochodzenie: Głównie USA.
Rozmaitości: Bardzo dekoracyjnie wygląda na jesieni.


Dąb burgundzki (Quercus cerris)
Cechy: Drzewo do 35 m wysokości. Kora grubo spękana i ciemna. Liście ciemnozielone, eliptyczne lub odwrotnie jajowate do 12 cm długości i 5 cm szerokości, posiadają 4 do 9 parami nieregularnie rozmieszczone klapy. Żołędzie podłużne, jajowate 3 cm długości tkwiące niemalże do połowy we frędzelkowatej miseczce.
Pochodzenie: Europa Południowa i Azja Mniejsza.
Rozmaitości: Bardzo odporny na suszę.


Dąb czerwony (Quercus rubra)
Cechy: Dąb czerwony to drzewo wysokości do 25 metrów. Pień prosty, kora gładka, szara, lekko połyskująca. Z wiekiem staje się brązowawa, spękana i matowa. Liście do 20 cm długości, ułożone skrętolegle, na ogonkach 2-5 cm. Owalne, zatokowato podzielone z ząbkowatymi płatami. Na jesieni przybierają jaskrawoczerwoną barwę. Szarobrązowe żołędzie dojrzewają w ciągu 2 lat i siedzą w charakterystycznych spłaszczonych miseczkach.
Pochodzenie: Środkowa i Wschodnia część Ameryki Północnej.
Rozmaitości: Wykorzystywany głównie jako drzewo ozdobne. Charakteryzuje się szybkimi przyrostami i łatwym przystosowaniem do środowiska.


Dąb szypułkowy (Quercus robur)
Cechy: Owoce rosną na długich do 8 cm szypułkach. Drzewo osiąga wysokość do 50 m i średnicę 1,5-2,0 m. Pień jest prosty, dobrze wyrośnięty, często skręcony i do wysokości 15 m bez gałęzi. Kora jest gruba, głęboko spękana, ciemnoszara.
Rozmaitości: Najstarszy dąb szypułkowy w Polsce rośnie w Bąkowie (wieś i gmina Warlubie w województwie kujawsko-pomorskim).

Wyszukaj