Sosna (Pinus L. 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl.) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów. Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach). W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali, Salwadoru i Nikaragui, zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego.
Zdominowała Europę południową, od Francji i Hiszpani na zachodzie, po Krym i Azje mniejszą na wschodzie. Północna granica występowania przebiega przez Austrię. Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze.

Sosna pospolita jest naszym najważniejszym drzewem leśnym - stanowi ona aż około 70% ogólnego drzewostanu polskich lasów! Jest to też drzewo niezwykle ważne z przemysłowego punktu widzenia, dostarczające bardzo dużych ilości drewna wykorzystywanego powszechnie m.in. w budownictwie i meblarstwie. Drewno sosnowe jest łatwe w obróbce, sprężyste, o dobrej wytrzymałości mechanicznej. Niegdyś stosowane było jako materiał na słupy w energetyce, na stemple górnicze czy podkłady kolejowe. Powszechnie wykorzystywane jest w stolarstwie oraz do produkcji papieru, sklejki i wełny drzewnej. Drewno sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) jest odpowiednie na okleiny wewnętrzne, na stolarkę okienną i drzwiową, podłogi lub meble oraz do produkcji trumien. Sosna Schwerina (Pinus schwerinii) oraz sosna czarna (Pinus nigra) również świetnie sprawdza się jako materiał do produkcji trumien. W mniejszym stopniu do wykorzystania nadaje się drewno np. sosny wejmutki (Pinus strobus), introdukowanej i uprawianej w Polsce na potrzeby przemysłu papierniczego, jednak wypieranej z czasem przez gatunki rodzime, dające drewno lepszej jakości.

Poza samym drewnem wykorzystuje się także korę, gałęzie, szyszki, karpinę, igliwie, pąki i korzenie. Pozyskiwane z nich olejki eteryczne znajdują zastosowanie w wielu działach gospodarki, w tym w branżach perfumeryjnych, kosmetycznych i w lecznictwie.
Szczególnie warte zgłębienia jest zastosowanie w lecznictwie przy produkcji nalewki "sosnówki" z młodych majowyck pędów. Co roku, 5 maja (a w 2007 4 maja) w Jakubowicach oraz 15 września w Kazimierzu Dolnym odbywa się Ogólnopolski Turniej Nalewek Kresowych (organizowany przez Kresową Akademię Smaku). Pomysłodawcą turnieju jest Waldemar Sulisz z Lublina, prezes Kresowej Akademii Smaku.

Sosna czarna występuje na stanowiskach naturalnych w górskich i wyżynnych lasach południowej Europy (zwłaszcza Bałkanów) oraz Azji Mniejszej. W innych częściach Europy jest sadzona w uprawach leśnych (w Polsce gdzie niegdzie wprowadzana sztucznie do drzewostanów sosny zwyczajnej), a także jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach. Średnio wysokie (20-40m), zimozielone drzewo iglaste o prostym pniu i początkowo stożkowatej, a u starych drzew nieregularnej i mocno prześwietlonej koronie. Konary są najczęściej charakterystycznie kandelabrowato wzniesione, rzadziej ustawione poziomo.
Jest gatunkiem o małych wymaganiach siedliskowych, odpornym na mrozy i zanieczyszczenia powietrza, preferującym ciepłe lata. Cechuje się dużą zmiennością genetyczną i posiada wiele odmian; w Europie Środkowej najbardziej rozpowszechniona z nich (ze względu na największą mrozoodporność) jest odmiana austriacka.

Sosna czarna różni się od zwyczajnej przede wszystkim szaroczarną korą (stąd nazwa) oraz dłuższymi i grubszymi igłami. Podobnie jak u sosny zwyczajnej, są one zebrane na krótkopędach po dwie sztuki, jednak ich długość może dochodzić nawet do 18cm. Męskie szyszeczki sosny czarnej są zebrane u nasady młodych pędów w kępkach nie tworzących tak regularnie stożkowatych grup, jak u sosny zwyczajnej. Żeńskie szyszeczki i dojrzałe szyszki obu gatunków są bardzo podobne do siebie (u sosny czarnej szyszki są nieco większe - osiągają 8cm długości). Podobnie zbudowany jest także ich głęboki, palowy system korzeniowy. Sosna czarna osiąga wiek około 500 lat. Rośnie dość szybko (nieco szybciej od sosny zwyczajnej), przeważnie 30-70cm/rok. Drewno podobne do występującego u sosny zwyczajnej, jednak nieco bardziej miękkie i słabsze, zawiera też znacznie więcej żywicy, przez co jest cięższe.

Sosna pospolita (Pinus sylvestris)
Cechy: Sosna pospolita może osiągać wysokość do 45 metrów, ma prosty, równy pień zakończony parasolowatą lub stożkową koroną. Gałązki i górna część pnia pokryta jest czerwono-żółtą korą, łuszczącą się warstwami, natomiast dolna część pnia ma korę grubą, wielobocznie popękaną, wewnątrz czerwoną. Szpilki sinozielone, sztywne o długości 4 do 7 centymetrów, osadzone po dwie, wokół gałązek. Szyszki ma osadzone pojedynczo lub po dwie, trzy, stojące długości do 7 cm, niedojrzałe zielone, później brunatnieją i pękają uwalniając uskrzydlone nasiona.
Rozmaitości: W Polsce ma duże znaczenie gospodarcze gdyż jest jednym z najpospolitszych drzew i dostarcza cennego drewna. Sosna od najdawniejszych czasów była stosowana w medycynie ludowej. Odwary z pączków, igieł lub zielonych szyszek stosowano do leczenia szkorbutu, puchliny wodnej, reumatyzmu, bólów zębów, artretyzmu, gruźlicy, chorób skóry, ukąszeń żmii itp. Bursztyn, czyli skamieniała żywica sosny był od wieków amuletem, lekiem i rekwizytem niezbędnym przy zamawianiu chorób.


Sosna Schwerina (Pinus schwerinii)
Cechy: Sosna Schwerina to krzyżowka sosny wejmutki i sosny himalajskiej. Cechują ją bardzo długie igły (aż do 25 cm) barwy zielonkawo-niebieskiej. W wieku 10 lat osiąga wielkość około 2-3 metrów. Wcześnie owocuje wydając podłużne szyszki.
Rozmaitości: Jedna z piękniejszych sosen jaką dotychczas napotkałem. Bardzo dekoracyjna. Uprawiana do nasadzeń pojedynczych.
Lokalizacja: Arboretum w Powsinie.


Sosna wejmutka (Pinus strobus)
Cechy: Sosna wejmutka to drzewo do 30 metrów wysokości. Boczne gałęzie cienkie i wiotkie. Korona stożkowata. Kora głęboko spękana a na młodszych drzewach gładka, cienka i popielatoszara. Igły bardzo cienkie, sinozielone po 5 w pęczku, do 10 cm długości. Szyszki wąskie, zwisające, do 15 cm długości, często wygięte. Szyszki szarobrązowe i pokryte wyciekami żywicznymi.
Rozmaitości: Odznacza się bardzo szybkim wzrostem. Bardzo wytrzymała na niskie temperatury i suszę.
Pochodzenie: Pn. Wsch. Ameryka Północna.
Lokalizacja: Arboretum w Rogowie, Park w Łazienkach


Sosna czarna (Pinus nigra)
Cechy: Sosna czarna jest bardzo dekoracyjnym drzewem. Dorasta do 20-25 m. wysokości (rzadko do 45m) i 8-15 metrów szerokości. W młodym wieku korona jest szerokostożkowata lub lekko jajowata. Gałęzie są mocne i masywnie zbudowane, rosną od samego dołu pnia w regularnych nibyokółkach. Z wiekiem korona staje się coraz bardziej rozłożysta, z tego też względu potrzebuje dość dużo miejsca wokół.
Rozmaitości: Większość egzemplarzy posiada prosty pień, z tego względu używana jest do budowy masztów na statkach. Jest drzewem żywicznym. Rocznie z jednego drzewa można otrzymać ok. 4kg żywicy, otrzymując z niej olejek terpentynowy i kalafonię.
Pochodzenie: Występuje w całej Europie południowej.

Wyszukaj